Văn hóa - nền tảng của sức mạnh quốc gia trong thời đại số

Sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và các nền tảng số đã làm thay đổi phương thức sáng tạo, truyền bá và tiếp nhận các giá trị văn hóa. Không gian mạng trở thành môi trường quan trọng để lan tỏa tri thức, quảng bá hình ảnh đất nước và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, đây cũng là địa bàn để các thông tin sai lệch, quan điểm thù địch, sản phẩm văn hóa độc hại và những biểu hiện lệch chuẩn tác động trực tiếp đến nhận thức, lối sống và hệ giá trị xã hội.

Trong bối cảnh đó, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia. Theo đó, xây dựng an ninh văn hóa cần chuyển từ “bảo vệ thụ động” sang "kiến tạo chủ động", vừa phòng ngừa nguy cơ xâm hại, vừa xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và phát huy hệ giá trị Việt Nam. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của Đại hội XIV và Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị, gắn phát triển văn hóa với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, hiện đại.

Xây dựng thế trận an ninh văn hóa - “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Khác với các lĩnh vực an ninh truyền thống, an ninh văn hóa được xây dựng trước hết bằng sức mạnh của nhận thức, niềm tin và hệ giá trị. Thế trận an ninh văn hóa vì vậy được hình thành trên cơ sở sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp của cả hệ thống chính trị và sự tham gia chủ động của mỗi người dân nhằm tạo dựng môi trường văn hóa an toàn, lành mạnh và có khả năng tự bảo vệ trước các tác động tiêu cực.

Trong kỷ nguyên số, nguy cơ xâm hại văn hóa không chỉ đến từ các sản phẩm phản văn hóa mà còn từ những thông tin xuyên tạc, tin giả, các xu hướng cực đoan và sự xâm nhập của những giá trị lệch chuẩn thông qua các nền tảng số xuyên biên giới. Nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời, những tác động này có thể làm suy giảm niềm tin xã hội, ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa dân tộc và tạo ra những hệ lụy đối với sự ổn định chính trị - xã hội.

Bởi vậy, xây dựng thế trận an ninh văn hóa cần chuyển từ tư duy “phòng ngừa, ngăn chặn” sang “chủ động kiến tạo”. Không chỉ đấu tranh với cái xấu, điều quan trọng hơn là tạo dựng môi trường để các giá trị tích cực trở thành dòng chủ lưu trong đời sống xã hội và trên không gian mạng. Khi hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam được lan tỏa mạnh mẽ, các yếu tố tiêu cực sẽ từng bước bị thu hẹp, tạo nên “sức đề kháng” tự nhiên của xã hội.

Phát huy sức mạnh tổng hợp trong xây dựng thế trận an ninh văn hóa

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong xây dựng và phát triển văn hóa. Hệ thống chủ trương, chính sách và pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; công tác bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa được đẩy mạnh. Nhiều chương trình nghệ thuật, sản phẩm văn hóa sáng tạo và hoạt động quảng bá đã góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và củng cố sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam.

Song song với đó, các lực lượng chức năng tăng cường quản lý không gian mạng, xử lý nhiều nội dung vi phạm, phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới để hạn chế tin giả và thông tin xấu độc. Báo chí, truyền thông và các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng phát huy vai trò định hướng dư luận, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của công nghệ số, thế trận an ninh văn hóa vẫn đứng trước nhiều thách thức. Sản phẩm văn hóa trong nước chưa thực sự hấp dẫn so với các sản phẩm quốc tế; tin giả, thông tin sai lệch và các nội dung phản văn hóa vẫn diễn biến phức tạp; kỹ năng số và năng lực kiểm chứng thông tin của một bộ phận người dân còn hạn chế.

Để biến những thách thức thành động lực phát triển, đồng thời xây dựng “lá chắn mềm” đủ sức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số, cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, sức đề kháng văn hóa số. Trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và Nhân dân về vai trò của an ninh văn hóa trong bảo vệ các giá trị tư tưởng, văn hóa của đất nước. Trọng tâm là trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, thông tin sai lệch, hình thành tư duy phản biện và văn hóa ứng xử lành mạnh trên môi trường số. Khi mỗi cá nhân có khả năng tự bảo vệ trước những tác động tiêu cực của thông tin xấu độc, xã hội sẽ hình thành “sức đề kháng văn hóa số” vững chắc.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế, quản lý không gian văn hóa số. Cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý phù hợp với sự phát triển của công nghệ số. Việc quản lý không gian văn hóa số phải kết hợp giữa giáo dục, định hướng, nâng cao ý thức trách nhiệm với các biện pháp kiểm soát, xử lý những hành vi phát tán thông tin sai trái, độc hại. Qua đó tạo lập môi trường văn hóa số an toàn, lành mạnh và có tính kỷ cương.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái văn hóa số. Đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái văn hóa số trong nước, phát huy vai trò của công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý, phân tích và cảnh báo sớm các nguy cơ trên không gian mạng. Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực vừa có kiến thức về văn hóa, vừa có năng lực làm chủ công nghệ, tạo nền tảng để phát triển văn hóa số chủ động, hiệu quả và bền vững.

Thứ tư, chủ động định hướng, kiến tạo không gian thông tin. Cần chuyển từ tư duy phòng ngừa sang chủ động dẫn dắt và định hướng dòng chảy thông tin trên môi trường số. Tập trung xây dựng các sản phẩm truyền thông chính thống, hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu tiếp nhận của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đồng thời phát huy vai trò của báo chí, các nền tảng số và những người có ảnh hưởng tích cực trong lan tỏa thông tin tốt đẹp, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, lệch lạc.

Thứ năm, huy động toàn xã hội tham gia xây dựng thế trận an ninh văn hóa. Xây dựng thế trận an ninh văn hóa cần sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Các cơ quan quản lý, lực lượng làm công tác văn hóa, tư tưởng, báo chí, văn nghệ sĩ, chuyên gia và cộng đồng mạng cần phối hợp chặt chẽ trong việc bảo vệ, lan tỏa các giá trị văn hóa tích cực. Việc phân công rõ trách nhiệm, thống nhất trong tổ chức thực hiện sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ không gian văn hóa số.

Thứ sáu, phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Cần phát triển công nghiệp văn hóa gắn với đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và hội nhập quốc tế. Việt Nam vừa cần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị, có sức cạnh tranh và lan tỏa toàn cầu. Đây là nền tảng quan trọng góp phần nâng cao sức mạnh mềm, quảng bá hình ảnh đất nước và củng cố an ninh văn hóa trong thời đại số.

         Xây dựng thế trận an ninh văn hóa không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia, thế trận an ninh văn hóa sẽ được củng cố vững chắc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc dân tộc và tạo động lực để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.

Quách Bé Xiếu