Cà Mau đang triển khai nhiều dự án hạ tầng trong số các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long, người dân đi khiếu nại đòi quyền lợi đất đai gần như là câu chuyện thường ngày. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành, bộ máy hành chính tỉnh đứng trước thử thách: Vừa ổn định tổ chức, vừa xử lý khối lượng lớn kiến nghị, khiếu nại phát sinh từ chính quá trình chuyển đổi ấy. Ngay sau Hội nghị chuyên đề lần thứ nhất vào cuối năm 2025, một loạt thay đổi trong tư duy lãnh đạo được thúc đẩy.

Đổi mới từ cấp cơ sở

Sáng ngày 17/7/2026, Tỉnh ủy Cà Mau tổ chức Hội nghị chuyên đề về “Tăng cường công tác tiếp công dân, xử lý, giải quyết đơn, thư khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương 02 cấp”. Có tổng số 1.269 đại biểu tham dự (182 đại biểu dự trực tiếp và 1.087 đại biểu dự trực tuyến). Các đại biểu dự Hội nghị với tinh thần trách nhiệm cao, có 14 đơn vị có báo cáo tham luận trình bày cách làm hay, những kinh nghiệm quý giá trong công tác tiếp công dân và xử lý, giải quyết đơn thư, khiếu nại, tố cáo tại địa phương, đơn vị.

 Đồng chí Trần Hữu Phước, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy.

Thay đổi rõ nét nhất không đến từ văn bản mới ban hành như: Đề án số 03-ĐA/TU, ngày 10/12/2025 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau về nâng cao chất lượng công tác tiếp dân, giải quyết đơn, thư khiếu nại, tố cáo trên địa bàn tỉnh; Quy chế số 05-QC/TU của Tỉnh ủy cụ thể hóa Quy định số 11-QĐi/TW và Kết luận số 215-KL/TW của Bộ Chính trị về trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy trong tiếp dân, đối thoại trực tiếp với dân, mà từ cách người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã tiếp cận công việc hằng ngày. Phương châm “chờ dân đến” dần được thay bằng tinh thần chủ động “tìm đến dân”: Lãnh đạo cấp ủy cùng chính quyền, ngành chuyên môn trực tiếp xuống hộ dân khảo sát, đối thoại ngay nơi phát sinh vụ việc. Cách làm này cho hiệu quả rõ rệt ở một số địa bàn như phường Vĩnh Trạch, Sông Đốc, xã Tân Ân, xã Gành Hào, Đất Mới,… Là nơi nhiều vụ việc được giải quyết dứt điểm ngay từ cơ sở, không để phát sinh điểm nóng.

Chuyển đổi số cũng bắt đầu len vào những phần việc tưởng như thuần túy hành chính. Một số đơn vị, tiêu biểu là Sở Nông nghiệp và Môi trường, đã số hóa hồ sơ, đơn thư liên quan đến khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị. Đây là bước đi được xem là nền tảng để tiến tới tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trực tuyến trong tương lai gần.

Song song đó, Ban Nội chính Tỉnh ủy Cà Mau đã tổ chức một lớp bồi dưỡng nghiệp vụ với 1.550 đại biểu tham dự; thành lập Đoàn kiểm tra chuyên đề được thành lập theo Quyết định số 563-QĐ/TU (22/4/2026) của Ban Thường vụ Tỉnh ủy; Tổ Công tác chuyên môn hỗ trợ cơ sở theo Quyết định số 02-QĐ/BNCTU, ngày 22/01/2026 của Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy. Hiện tại, một Tổ hỗ trợ nghiệp vụ đã hoàn thành rà soát việc triển khai các quy định của Trung ương và tổ công tác chuyên môn trực tiếp hỗ trợ tháo gỡ vụ việc tồn đọng tại phần lớn các xã, phường có đề nghị (60/69 vụ việc cho 40/64 xã, phường có đề nghị hỗ trợ nghiệp vụ).

Ai đang thật sự lắng nghe dân?

Nhìn vào cách người đứng đầu các cấp phân bổ thời gian cho việc tiếp dân, có thể thấy công tác tiếp dân ở cấp ủy cấp xã không đồng đều nhưng đang dịch chuyển đúng hướng ở cấp gần dân nhất. 64 Bí thư Đảng ủy xã, phường đã xây dựng kế hoạch, lịch tiếp và đối thoại công dân. Điều này thể hiện sự nghiêm chỉnh chấp hành quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Nhưng đáng chú ý hơn là ở khâu thực chất: Gần một nửa số bí thư đảng ủy xã, phường đã trực tiếp tổ chức hàng trăm cuộc tiếp, đối thoại hàng trăm lượt công dân.

 Đồng chí Mã Minh Tâm, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Sông Đốc trình bày tham luận tại Hội nghị.

Công tác tiếp công dân của khối UBND cấp xã đạt tổng số 2.448 lượt với 2.156 vụ việc được tiếp nhận, bao gồm 12 đoàn đông người (115 người). Đáng chú ý, vai trò trách nhiệm của người đứng đầu được thể hiện rõ nét qua việc trực tiếp chủ trì 386 lượt tiếp công dân: Tiếp định kỳ và đột xuất của Chủ tịch UBND (trực tiếp và ủy quyền): 304 lượt, 263 người, 215 vụ việc; có 04 đoàn đông người (23 người); Số liệu tiếp dân của người đứng đầu chính quyền cấp xã: Trực tiếp tiếp 523 người và không ghi nhận trường hợp đoàn đông người nào. Qua phân tích, nội dung phản ánh, kiến nghị của người dân tuy đa dạng nhưng chủ yếu vẫn tập trung vào các lĩnh vực dân sinh cốt lõi và phức tạp như tranh chấp đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng và an sinh xã hội.

Người đứng đầu cấp ủy tỉnh ban hành kế hoạch đúng quy định và giao cơ quan chuyên môn rà soát, tham mưu từng trường hợp cụ thể; phần lớn vụ việc có đơn yêu cầu được xác định đã có kết luận thỏa đáng từ cấp chính quyền, không còn tình tiết mới. Cách vận hành theo tầng nấc trách nhiệm này phản ánh nguyên tắc: Giải quyết vụ việc thấu đáo việc đó ngay từ tầng nấc phù hợp, tránh dồn áp lực lên cấp cao nhất.

Nhìn rộng ra toàn hệ thống chính quyền, hoạt động tiếp dân sáu tháng đầu năm 2026 diễn ra với quy mô lớn hơn hẳn giai đoạn trước, với hàng nghìn lượt công dân được tiếp, liên quan hàng nghìn vụ việc. Đây là điểu hiển nhiên với một tỉnh đang trong giai đoạn triển khai nhiều dự án hạ tầng như Dự án cao tốc Cà Mau - Đất Mũi, Cảng biển Hòn Khoai và Cầu vượt biển, Cảng hàng không Cà Mau, Đường ven biển Cà Mau,… Số đoàn khiếu kiện đông người tuy không lớn về số lượng nhưng vẫn xuất hiện, cho thấy một bộ phận vụ việc phức tạp chưa thể giải quyết dứt điểm chỉ bằng những buổi tiếp thông thường, mà phải kết hợp tuyên truyền, vận động giáo dục, thuyết phục của cả hệ thống chính trị.

Đồng chí Huỳnh Quốc Việt, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy phát biểu tại Hội nghị.

 Đơn thư được chủ động phân loại, xử lý

Trong nửa đầu năm 2026, lượng đơn gửi đến Thường trực Tỉnh ủy và Ban Nội chính Tỉnh ủy tăng so với 06 tháng cuối năm 2025. Một phần phản ánh niềm tin của người dân vào kênh phản ánh này, một phần cũng cho thấy xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo của người dân tại cơ sở chưa được triệt để. Đáng ghi nhận, toàn bộ số đơn tiếp nhận đã được xử lý dứt điểm, không để tồn đọng: phần lớn được chuyển đúng cơ quan có thẩm quyền, một phần được hướng dẫn, trả lời trực tiếp cho công dân, chỉ một tỷ lệ nhỏ các vụ việc phức tạp, nhạy cảm cần đến chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy.

Về nội dung, tranh chấp đất đai tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất về tính chất phức tạp, phản ánh đúng bản chất của các dự án phát triển đang diễn ra: đất bị thu hồi qua nhiều thời kỳ chính sách, đất cho mượn hoặc chuyển nhượng không giấy tờ, tranh chấp giữa chủ đất cũ và người đang sử dụng khi giá trị đất tăng theo thời gian. Trong số các vụ khiếu nại đã có quyết định giải quyết (Trong 194 đơn khiếu nại thuộc thẩm quyền, 62 quyết định giải quyết đã được ban hành; trong đó khiếu nại lần đầu: 5 vụ đúng, 14 vụ sai, 8 vụ đúng một phần) cho thấy căn cứ pháp lý ít nhiều còn sai sót.

Những vướng mắc và hướng đi sắp tới

Vẫn còn một số bí thư đảng ủy xã, phường trong 06 tháng đầu năm 2026 không có buổi tiếp dân nào, dù đã ban hành kế hoạch, thông báo lịch tiếp dân đúng quy định cho thấy còn khoảng trống giữa “có kế hoạch” và “thực chất tiếp dân”. Không ít vụ việc ở cấp xã thẩm tra, xác minh chưa kỹ, phải xem xét lại nhiều lần, khiến công dân mất niềm tin vào lần giải quyết đầu và tiếp tục gửi đơn vượt cấp.

Một nguyên nhân đáng chú ý khác là sự xuất hiện của các hoạt động tư vấn, nhận ủy quyền pháp lý mang tính trục lợi, cố tình cung cấp thông tin sai lệch hoặc thổi phồng mức độ nghiêm trọng của vụ việc để thúc đẩy khởi kiện tràn lan. Trước thực tế đó, tỉnh xác định tăng cường tiếp dân, đối thoại trực tiếp của người đứng đầu cấp xã là giải pháp trọng tâm, kèm theo cơ chế giám sát, kiểm tra chặt chẽ, xử lý nghiêm đối với hoạt động ủy quyền, thù lao dịch vụ pháp lý tiêu cực, cùng việc đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về đất đai, bồi thường, tái định cư.

Tỉnh Cà Mau cũng kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực này (Đề xuất theo Nghị quyết số 623/NQ-UBTVQH15 (07/10/2025) của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tăng cường hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo), đồng thời đẩy nhanh số hóa dữ liệu phục vụ cơ sở dữ liệu quốc gia, tránh xử lý trùng lặp và thống kê thiếu chính xác giữa các cấp, các ngành.

Qua trình bày tham luận của các đơn vị và trao đổi, thảo luận tại Hội nghị, đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Bí thư Tỉnh ủy đánh giá cao những kết quả mà các đơn vị, địa phương đã đạt được:

Từ sau Hội nghị chuyên đề tổ chức ngày 24/10/2025, đến nay công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo trên địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực. Tư duy của lãnh đạo xã, phường, các sở, ban, ngành cấp tỉnh đối với công tác này có nhiều chuyển biến.

Lãnh đạo tỉnh yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm Luật Tiếp công dân, Kết luận số 107-KL/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Đồng thời, cán bộ phải am hiểu pháp luật, gần dân, xác định đúng bản chất từng vụ việc để kịp thời tháo gỡ ngay từ cơ sở, phát huy vai trò trách nhiệm của người đứng đầu cấp xã và các cơ quan chuyên môn. Từ đó, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo cần tập trung thực hiện các nội dung sau:

Đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy kết luận chỉ đạo tại Hội nghị.

- Đối với Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh: Phải chỉ đạo thực hiện công khai, minh bạch các quy hoạch ngay từ đầu. Trong thu hồi đất, phải tính toán hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, Nhà đầu tư và Người dân. Khẩn trương đề xuất hoàn thiện hệ thống dữ liệu liên thông quốc gia để tránh đơn thư trùng lặp. Đồng thời, tăng cường đào tạo đạo đức công vụ cho cán bộ tiếp dân, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng nhũng nhiễu.

- Đối với các cơ quan tham mưu giúp việc Tỉnh ủy (Ban Nội chính, Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Văn phòng Tỉnh ủy…): Tiếp tục giám sát chặt chẽ việc thực hiện Quy định 11-QĐ/TW và Kết luận 215-KL/TW của Bộ Chính trị và việc thực hiện Đề án số 03-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Phải dự báo tình hình “từ sớm, từ xa”, không để bị động trước các nguy cơ phát sinh điểm nóng. Tập trung kiểm tra chuyên đề trách nhiệm người đứng đầu và xử lý nghiêm những cán bộ đùn đẩy trách nhiệm. Phối hợp với Đảng ủy UBND tỉnh trong bồi dưỡng tập huấn cán bộ, góp phần giải quyết dứt điểm các vụ việc.

- Đối với Hội đồng nhân dân tỉnh, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Đổi mới hoạt động giám sát, phản biện xã hội, nhất là giám sát việc thực hiện các quyết định giải quyết đã có hiệu lực. Phải là cầu nối vững chắc, nắm bắt tâm tư đoàn viên, hội viên và Nhân dân để tuyên truyền, vận động Nhân dân đồng thuận với các chủ trương phát triển của tỉnh.

- Đối với lực lượng Công an: Chủ động nắm chắc địa bàn, xây dựng phương án phòng ngừa khiếu kiện đông người. Kiên quyết xử lý nghiêm các đối tượng lợi dụng khiếu kiện để kích động, gây rối trật tự. Đặc biệt, cần ngăn chặn kịp thời các hoạt động tư vấn pháp lý trục lợi từ những vụ việc tranh chấp đất đai. Chủ động thông tin cho cấp ủy cấp xã nắm tình hình. Tuyệt đối không để phát sinh điểm nóng trên địa bàn. Cần lưu ý các trường hợp tập trung đông người nơi công cộng, các vụ tập trung khiếu nại ở Thủ đô Hà Nội.

- Đối với các cơ quan Tư pháp: Giải quyết kịp thời các đơn thư trong hoạt động tư pháp. Đẩy nhanh tiến độ thi hành các bản án đã có hiệu lực, tránh để bức xúc kéo dài dẫn đến đơn thư vượt cấp lên Trung ương. Khi bản án có hiệu lực thì phải có hệ thống thông tin tuyên truyền để nhân dân chấp hành. Cần nghiên cứu làm thế nào để tạo sự công bằng vừa đảm bảo quyền lợi chính đáng của công dân và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình tố cáo sai.

- Đối với Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND cấp xã, phường: Bí thư Đảng ủy phải trực tiếp lãnh đạo, duy trì lịch tiếp dân định kỳ ít nhất 02 ngày/tháng. Chủ tịch UBND xã phải nâng cao chất lượng hòa giải, trực tiếp xuống hiện trường ngay khi vụ việc mới manh nha để giải quyết dứt điểm tại cơ sở.

Tóm lại

Công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân là công việc phải làm bền bỉ mỗi ngày, ở từng cơ quan, đơn vị. Điều đó được chứng minh qua những mô hình cụ thể từ phường Vĩnh Trạch đến xã Sông Đốc, là khi người đứng đầu chịu bước ra khỏi phòng làm việc để đến với dân, phần lớn vụ việc hoàn toàn có thể được hóa giải ngay từ gốc, trước khi kịp trở thành điểm nóng.

         Nhưng bài học lớn nhất đó là: Niềm tin của người dân không được xây dựng bằng những buổi tiếp mang tính hình thức, mà bằng chất lượng thật sự của từng lần giải quyết đầu tiên. Một vụ việc được xử lý thấu đáo, đúng quy định, có lý, có tình ngay từ cấp xã sẽ triệt tiêu nguy cơ khiếu kiện vượt cấp tốt hơn bất kỳ chế tài hành chính nào. Phía trước vẫn còn không ít dự án lớn, đồng nghĩa với không ít áp lực về tranh chấp đất đai sẽ tiếp tục đặt ra, nhưng nếu tinh thần “tìm đến dân” tiếp tục được lan tỏa xuống tận cơ sở, đây hoàn toàn có thể là nền tảng để tỉnh giữ vững sự ổn định, hướng đến mục tiêu phát triển 02 con số mà Cà Mau đang tập trung quyết tâm thực hiện.