Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng được xác định tại Chương trình công tác năm 2024 của Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh. Hội nghị có ý nghĩa rất quan trọng nhằm tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị “về chiến lược cải cách tư pháp”; Nghị quyết 27 của Bộ Chính trị về: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới” và các chương trình, kế hoạch của Tỉnh uỷ, Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh.

Quang cảnh đại biểu dự Hội nghị (ảnh TQV)

Báo cáo đề dẫn tại Hội nghị do đồng chí Trần Trọng Nhân, Phó Chánh án Toà án nhân dân tỉnh trình bày tại Hội nghị cho thấy: Trong những năm qua, đội ngũ Hội thẩm nhân dân được tuyển chọn đa số các đồng chí có nhiều kinh nghiệm thực tiễn công tác, có tinh thần trách nhiệm cao, là những đồng chí có điều kiện tham gia các phiên xét xử, được tập huấn, bồi dưỡng đầy đủ về kỹ năng và nghiệp vụ (đội ngũ Hội thẩm là đảng viên chiếm 98,75%). Số lượng Hội thẩm nhân dân nhiệm kỳ 2021-2026 có 237 vị (giảm 06 so với đầu nhiệm kỳ); được cơ cấu hợp lý, đều là những cá nhân tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật, có trình độ, kiến thức, năng lực công tác theo tiêu chuẩn quy định của pháp luật (21,25% cử nhân chuyên ngành luật; 73,33% đại học đa ngành; 6,25% trung cấp). Thành phần cơ cấu đảm bảo đại diện cho các tầng lớp nhân dân, đa dạng trên các lĩnh vực đời sống xã hội, đáp ứng được yêu cầu chuyên môn khi tham gia xét xử các loại án (tỷ lệ nữ chiếm 22,5%; cán bộ, công chức 87,08%; cán bộ nghỉ hưu 12,91%; giáo viên, đoàn thanh niên 23,75%, người dân tộc 2,08%). Tỷ lệ tham gia giải quyết án của Hội thẩm nhân dân đạt khá cao, trong 03 năm (2022 đến 2024) tỷ lệ giải quyết án sơ thẩm đạt 96,79%; số án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan chiếm 1,66/1,5% so với tiêu chí của Quốc hội (chỉ vượt 0,16%). Nhiều Hội thẩm nhân dân thể hiện được năng lực trong xét xử, tham gia thẩm vấn đúng trọng tâm các vấn đề cần giải quyết của vụ án, xem xét đánh giá chứng cứ khách quan, toàn diện, vận dụng, áp dụng pháp luật phù hợp với từng quan hệ pháp luật. Hội thẩm nhân dân chấp hành nghiêm sự phân công của Chánh án, thể hiện tốt tinh thần trách nhiêm, tích cực chủ động tham gia nghiên cứu hồ sơ, độc lập trong xét xử tại phiên tòa và độc lập trong nghị án. Với những thành tích trên, có nhiều Hội thẩm nhân dân được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau tặng nhiều Bằng khen, giấy khen do có thành tích xuất sắc trong hoạt động xét xử.

Đồng chí Trần Trọng Nhân, Phó Chánh án Toà án nhân dân tỉnh trình bày Báo cáo đề dẫn tại Hội nghị Chuyên đề (ảnhTQV)

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, đồng chí Trần Hữu Phước, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh uỷ đánh giá: chất lượng tham gia xét xử của Hội thẩm so với những năm trước đây có những bước tiến vượt bậc; nhiều vụ án lớn, phức tạp, nhạy cảm các Hội thẩm đều tham gia một cách tự tin, có trách nhiệm, góp phần cùng các Thẩm phán giải quyết các vụ án một cách có chất lượng; nâng cao niềm tin của Nhân dân đối với các phán quyết của Toà án; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức, cá nhân, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội; việc tham gia xét xử của hội thẩm còn làm cho các phiên tòa tranh tụng chất lượng hơn; thông qua phiên tòa người dân hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật tốt hơn; nâng cao ý thức đấu tranh phòng, chống tội phạm và các vi phạm pháp luật... Đồng chí ghi nhận và nhiệt liệt biểu dương kết quả hoạt động của Hội thẩm nhân dân hai cấp trong thời gian qua.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, đồng chí Trần Hữu Phước cũng đánh giá hoạt động của hội thẩm nhân dân vẫn còn hạn chế, bất cập, vướng mắc như: (1) Chế định về hội thẩm chưa chặt chẽ, nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật với hiệu lực pháp lý khác nhau, thuộc các lĩnh vực điều chỉnh khác nhau, gây khó khăn ít, nhiều cho việc xác định địa vị pháp lý cũng như thực thi quyền và nghĩa vụ của hội thẩm; (2) Cơ chế quản lý, điều hành hoạt động, thực hiện nhiệm vụ của hội thẩm nhân dân cũng chưa cụ thể, rõ ràng; (3) Sự phân định trách nhiệm và mối quan hệ làm việc, phối hợp giữa Thẩm phán và các vị Hội thẩm nhân dân cũng chưa được quy định và thực tế còn nhiều vướng mắc, lúng túng; (4) Theo quy định của pháp luật về tố tụng thì hội thẩm chiếm đa số trong hội đồng xét xử, ngang quyền với thẩm phán khi biểu quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền của hội đồng xét xử. Tuy nhiên, hội thẩm không phải là người được đào tạo bài bản về pháp luật, thiếu kỹ năng, nghiệp vụ xét xử và không có đủ thời gian để nghiên cứu hồ sơ vụ án như thẩm phán, nên một số vị hội thẩm bị động, lúng túng trong tham gia xét xử (chỉ có 21,25% hội thẩm có trình độ đại học luật); (5) Chưa có chế tài cụ thể đối với trường hợp hội thẩm từ chối tham gia xét xử mà không có lý do chính đáng, dẫn đến tình trạng đến ngày mở phiên tòa hội thẩm vắng mặt đột xuất, làm cho phiên tòa phải trì hoãn nhiều lần do không có hội thẩm thay thế, hoặc hội thẩm từ chối tham gia xét xử dù đã được mời nhiều lần; (6) Cơ cấu thành phần hội thẩm chủ yếu là cán bộ, công chức, viên chức đang công tác, cán bộ hưu trí, một số nơi vẫn chưa đủ những người đại diện cho các thành phần, tầng lớp, giai cấp trong xã hội nên chưa thực sự đại diện đầy đủ ý chí, quan điểm, quyền và lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân; (7) Công tác tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ xét xử cho hội thẩm chưa chuyên sâu, thời gian tập huấn hạn hẹp, chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng; mặt khác, do chưa có cơ chế bắt buộc hội thẩm phải tham gia đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nên nhiều hội thẩm không tham gia hoặc tham gia không đầy đủ các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, hội nghị sơ kết, tổng kết; (8) Một số chế độ, chính sách đối với hội thẩm chưa thật sự phù hợp, chưa tương xứng với vị trí, vai trò của hội thẩm, chưa có cơ chế bảo vệ hội thẩm và gia đình của họ, dẫn đến tình trạng hội thẩm ngại va chạm, né tránh hoặc từ chối tham gia xét xử, đặc biệt là xét xử các vụ án lớn, nhạy cảm, nghiêm trọng, phức tạp; (9) Hội thẩm nhân dân hai cấp phần lớn được cơ cấu từ cán bộ, công chức đang công tác tại các cơ quan, đơn vị, ban ngành, đoàn thể, giữ các chức vụ chủ chốt tại cơ quan, đơn vị, nên đôi lúc hạn chế về thời gian tham dự các phiên toà (cán bộ, công chức chiếm 87,08%); (10) Một số hội thẩm tham gia xét xử ít, cá biệt còn có hội thẩm trong năm không tham gia xét xử; Có hội thẩm không nghiên cứu trước hồ sơ, không nắm chắc nội dung vụ án, nắm vững quy định của pháp luật, trình độ nghiệp vụ, năng lực xét xử chưa cao, khi gặp những vụ án khó, diễn biến phức tạp có tâm lý phụ thuộc vào quyết định của Thẩm phán ...

Đồng chí Trần Hữu Phước, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh uỷ, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tinh: phát biểu chỉ đạo Hội nghị

(ảnh TQV)

Nhằm sớm khắc phục những bất cập, vướng mắc đã nêu trên, nâng cao chất lượng hoạt động của Hội thẩm nhân dân trong hoạt động tố tụng tại Toà án nhân dân 02 cấp tỉnh Cà Mau. Trong thời gian tới, đồng chí yêu cầu các cơ quan, đơn vị và các cá nhân theo chức năng, nhiệm vụ được giao cần quan tâm chỉ đạo và triển khai, thực hiện tốt những nội dung sau:

1. Tiếp tục phát huy kinh nghiệm, những thành tích, kết quả đã đạt được; khắc phục những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong tổ chức và hoạt động của Hội thẩm nhân dân hai cấp trong thời gian qua; đề ra những giải pháp thiết thực, sát đúng để nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội thẩm nhân dân hai cấp.

2. Tiếp tục thực hiện tốt công tác Cải cách Tư pháp gắn với nhiệm vụ trọng tâm của Toà án nhân dân hai cấp, trước mắt bổ sung đầy đủ số lượng hội thẩm cho các Toà án; việc lựa chọn để bầu Hội thẩm nhân dân hai cấp, ngoài tiêu chuẩn chính trị, đạo đức, lối sống, uy tín..., cần phải hết sức quan tâm tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, kiến thức pháp luật, kiến thức xã hội và kinh nghiệm thực tiễn, để cùng với thẩm phán đưa ra phán quyết chính xác hơn, tăng sự tin cậy của xã hội đối với các phán quyết của tòa án, tạo được sự đồng thuận cao trong Nhân dân.

3. Hội đồng nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, các cơ quan có liên quan tăng cường công tác quản lý, giám sát đối với Hội thẩm nhân dân; trong đó, chú trọng quản lý đội ngũ hội thẩm từ việc thực thi nhiệm vụ, giữ gìn phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống đến việc hổ trợ kinh phí và tạo điều kiện thuận lợi để hội thẩm tham gia đầy đủ các phiên toà, cũng như bảo đảm các biện pháp bảo vệ hội thẩm và gia đình họ trong những trường hợp cần thiết, nhằm tăng cường tính độc lập trong tổ chức và hoạt động của hội thẩm đối với Tòa án.

4. Các cấp uỷ, cơ quan đơn vị tạo điều kiện về thời gian, Toà án nhân dân cung cấp đầy đủ, kịp thời về hồ sơ vụ án để hội thẩm có thời gian nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, chuẩn bị kế hoạch xét hỏi, dự đoán tình huống có thể phát sinh, tham gia có chất lượng xét xử tại các phiên toà; đảm bảo cho hội thẩm vừa tham gia đầy đủ các phiên toà, vừa đảm bảo được công việc ở cơ quan, đơn vị, tổ chức nơi hội thẩm nhân dân công tác, cụ thể là:

5. Đối với các vị Hội thẩm nhân dân: cần trau dồi đạo đức, lối sống, rèn luyện kỹ năng, nghiệp vụ, giữ gìn phẩm chất “của người cầm cân công lý”, tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, gương mẫu, khắc phục những tồn tại hạn chế, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao; nêu cao tinh thần, trách nhiệm khi tham gia xét xử, không để bị chi phối hoặc bị ràng buộc bởi Thẩm phán, ngang quyền trong biểu quyết, đảm bảo nguyên tắc xét xử độc lập, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, góp phần giữ gìn kỷ cương xã hội, không để các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị xâm phạm.

6. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ xét xử bằng nhiều hình thức cho hội thẩm ngay sau khi được bầu và trong suốt quá trình tham gia công tác xét xử; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng thường xuyên và theo chuyên đề cho hội thẩm theo quy định và theo nhu cầu thực tế; theo đó, cần tập trung vào kiến thức hiểu biết về pháp luật; kỹ năng nghiên cứu hồ sơ; kỹ năng xét hỏi; kỹ năng đánh giá chứng cứ...

7. Tăng cường tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm với sự tham gia của hội thẩm tại phiên họp rút kinh nghiệm ngay sau khi kết thúc phiên tòa. Thông qua các nội dung rút kinh nghiệm sau phiên tòa, sẽ giúp cho hội thẩm có thể tích lũy thêm kiến thức, kinh nghiệm, học hỏi nâng cao về kỹ năng, trình độ nghiệp vụ trong công tác giải quyết, xét xử các loại án.

8. Tiếp tục thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách đối với hội thẩm theo quy định của pháp luật, kịp thời tôn vinh, khen thưởng hội thẩm hoàn thành tốt nhiệm vụ khi tham gia hoạt động xét xử tại các phiên Tòa án.