Hội nghị Trung ương 3 khoá VIII, Đảng ta đã chỉ rõ "CCTP theo hướng hoạt động tư pháp phải nhằm đấu tranh nghiêm trị các tội chống Tổ quốc, chống chế độ, tội tham nhũng và các tội hình sự khác, nâng cao chất lượng hoạt động của Viện kiểm sát, Toà án nhân dân; sắp xếp lại cơ quan điều tra; kiện toàn các tổ chức thi hành án; nghiên cứu việc thành lập cảnh sát tư pháp; củng cố và tăng cường các tổ chức bổ trợ tư pháp; xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp trong sạch, vững mạnh”.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng xác định: "Cải cách tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp, nâng cao tinh thần trách nhiệm của cơ quan và cán bộ tư pháp trong công tác điều tra, bắt, giam, giữ, truy tố, xét xử, thi hành án, không để xảy ra những trường hợp oan sai".

Cụ thể hoá Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành hai nghị quyết chuyên đề quan trọng: Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 02-01-2002 về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới; Nghị quyết số 49-NQ/TW, ngày 02-6-2005 về Chiến lược CCTP đến năm 2020 (Nghị quyết 49-NQ/TW). Mục tiêu Nghị quyết nêu rõ" xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, công lý, dân chủ, nghiêm minh".

Đại hội XI nhấn mạnh hơn nữa yêu cầu thực hiện nhiệm vụ CCTP với mục tiêu cụ thể hơn là "xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, tôn trọng và bảo vệ quyền con người"; ngày 19-9-2011, Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 39-QĐ/TW thành lập Ban Chỉ đạo CCTP Trung ương, do Chủ tịch Nước làm Trưởng Ban; ngày 12-3-2014, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 92-KL về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 49-NQ/TW.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng tiếp tục xác định đẩy mạnh thực hiện Chiến lược CCTP, xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, từng bước hiện đại; bảo vệ pháp luật, công lý, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Phân định rành mạch thẩm quyền quản lý hành chính với trách nhiệm, quyền hạn tư pháp trong tổ chức, hoạt động của các cơ quan tư pháp. Cụ thể hoá đầy đủ các nguyên tắc hiến định về chức năng, nhiệm vụ của Toà án nhân dân và hoạt động xét xử. Tổ chức toà án theo thẩm quyền xét xử; bảo đảm nguyên tắc độc lập, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, của đương sự. Tiếp tục xã hội hoá một số hoạt động tư pháp và bổ trợ tư pháp có đủ điều kiện. Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Toà án; tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra. Kiện toàn tổ chức cơ quan điều tra, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan điều tra. Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của luật sư, bổ trợ tư pháp.

Những kết quả nổi bật trong thực hiện “Chiến lược CCTP đến năm 2020” trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Thực hiện chiến lược CCTP theo Nghị quyết các kỳ đại hội của Đảng và các Nghị quyết chuyên đề của Trung ương, Tỉnh uỷ, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Cà Mau đã ban hành nhiều văn bản cụ thể hoá thực hiện trên địa bàn tỉnh. Ngày 13-9-2012, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 13-QĐ/TU về việc thành lập Ban chỉ đạo CCTP tỉnh, do đồng chí Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy làm Trưởng Ban. Sau gần 14 năm triển khai thực hiện “Chiến lược Cải cách tư pháp” theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, công tác CCTP trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả quan trọng.

Đoàn công tác Ban Chỉ đạo CCTP Trung ương làm việc với Thường trực Tỉnh ủy Cà Mau ngày 07-12-2018.

(Ảnh: PT)

Tổ chức, bộ máy các cơ quan tư pháp được hoàn thiện theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo quy định của Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Luật Thi hành án dân sự sửa đổi. Tòa án nhân dân tỉnh hiện có 05 Tòa (Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Hành chính, Tòa Kinh tế, Tòa Gia đình và người chưa thành niên), 03 phòng (Phòng Tổ chức cán bộ, Thanh tra và Thi đua khen thưởng; Phòng Kiểm tra nghiệp vụ và Thi hành án; Văn phòng); thành lập Tổ Hành chính tư pháp thuộc Văn phòng Tòa án nhân dân tỉnh và bộ phận hành chính tư pháp thuộc Văn phòng Tòa án nhân dân cấp huyện. Tòa án nhân dân cấp huyện đã thành lập bộ phận giúp việc và bổ nhiệm đủ các chức vụ chánh văn phòng, phó chánh văn phòng; riêng Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau và Tòa án nhân dân huyện Trần Văn Thời đã được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phê duyệt thành lập Tòa Hình sự và Tòa Dân sự. Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh đã sáp nhập Phòng Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự về an ninh, ma túy với Phòng Thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự về kinh tế, chức vụ thành Phòng Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự về an ninh, ma túy và kinh tế, chức vụ (gọi tắt Phòng 1); hiện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh có 11 phòng trực thuộc và đã thành lập Thanh tra thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh. Công an tỉnh đã giải thể Phòng Cảnh sát truy nã tội phạm, giao nhiệm vụ truy bắt đối tượng truy nã cho đơn vị nghiệp vụ và đơn vị ra quyết định truy nã; thành lập 09 cơ quan thi hành án hình sự thuộc công an cấp huyện. Cơ quan thi hành án dân sự được kiện toàn, sắp xếp ổn định; Cục Thi hành án dân sự tỉnh có 04 phòng chuyên môn trực thuộc và 09 chi cục thi hành án dân sự cấp huyện.

Chế định luật sư và bổ trợ tư pháp từng bước được hoàn thiện. Toàn tỉnh hiện có 56 luật sư hoạt động trong 30 tổ chức hành nghề luật sư; trong đó có 19 văn phòng luật sư, 01 công ty luật và 10 chi nhánh luật. Đã thực hiện tổ chức lại các chi nhánh trợ giúp pháp lý các huyện, thành phố; hiện tại Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh có 02 phòng nghiệp vụ, 05 chi nhánh tại các huyện, thành phố, với 17 trợ giúp viên pháp lý và 13 luật sư, cộng tác viên pháp lý. Tổ chức và hoạt động giám định tư pháp được quan tâm củng cố, kiện toàn; đội ngũ giám định viên tăng về số lượng, nâng cao chất lượng, được bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn, kiến thức pháp lý, có 78 giám định viên tư pháp, 02 tổ chức giám định tư pháp công lập, 19 tổ chức giám định theo vụ việc. Chủ trương xã hội hóa hoạt động công chứng được triển khai thực hiện có hiệu quả, hoạt động công chứng ngày càng đi vào nền nếp, phục vụ tốt nhu cầu của nhân dân, tỉnh có 05 tổ chức hành nghề công chứng với 12 công chứng viên. Ủy ban nhân dân tỉnh cho phép thành lập Văn phòng Thừa phát lại Cà Mau, Sở Tư pháp tỉnh đã cấp giấy đăng ký và chính thức hoạt động từ ngày 10-4-2018; Tòa án nhân dân tỉnh và tòa án nhân dân các huyện, thành phố (trừ Tòa án nhân dân huyện Ngọc Hiển) đã ký hợp đồng và chuyển giao việc tống đạt các văn bản tố tụng cho Văn phòng Thừa phát lại từ ngày 01-8-2018.

Về đội ngũ cán bộ các cơ quan tư pháp luôn được quan tâm củng cố, kiện toàn. Đội ngũ cán bộ tư pháp có những chuyển biến rõ nét về số lượng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Viện kiểm sát nhân dân hai cấp hiện có 176/184 biên chế được giao (cấp tỉnh 65, cấp huyện 111); trong đó, 01 kiểm sát viên cao cấp, 48 kiểm sát viên trung cấp, 73 kiểm sát viên sơ cấp, 01 kiểm tra viên chính, 24 kiểm tra viên. Tòa án nhân dân hai cấp hiện có 192/204 biên chế được giao (cấp tỉnh 52/59, cấp huyện 140/145), trong đó, có 01 thẩm phán cao cấp, 24 thẩm phán trung cấp, 49 thẩm phán sơ cấp, 03 thẩm tra viên chính, 15 thẩm tra viên, 02 Thư ký viên chính, 85 thư ký, và 13 chức danh khác. Cơ quan cảnh sát điều tra hai cấp có 203 điều tra viên (cấp tỉnh 52, cấp huyện 151); trong đó, có 04 điều tra viên cao cấp, 85 điều tra viên trung cấp, 114 điều tra viên sơ cấp; 174 cán bộ, chiến sĩ làm công tác thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp. Thi hành án dân sự có 136/137 biên chế (cấp tỉnh 27, cấp huyện 109); trong đó, 16 chấp hành viên trung cấp, 40 chấp hành viên sơ cấp, 10 thẩm tra viên, 32 thư ký, 13 chuyên viên, 13 kế toán và 12 chức danh khác.

Giám sát của các cơ quan dân cử đối với cơ quan tư pháp, hoạt động tư pháp được tập trung nâng cao chất lượng. Công tác thông tin, tuyên truyền về “Chiến lược cải cách tư pháp” được chú trọng; các cơ quan tư pháp phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng (Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh, Báo Cà Mau...) thực hiện đưa tin, bài phản ánh về hoạt động tư pháp.

Cơ sở vật chất các cơ quan tư pháp và tổ chức giám định tư pháp công lập được quan tâm đầu tư. Trụ sở làm việc của các cơ quan tư pháp (nhất là cấp huyện) hầu hết được đầu tư xây dựng mới hoặc nâng cấp sửa chữa, diện tích đất đầu tư xây dựng được mở rộng. Tổng kinh phí từ khi triển khai thực hiện “Chiến lược Cải cách tư pháp” theo Nghị quyết số 49-NQ/TW đến nay, Trung ương và địa phương đầu tư, hỗ trợ xây dựng mới hoặc nâng cấp, sửa chữa trụ sở, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc của các cơ quan tư pháp trên 250 tỷ đồng; trong đó, kinh phí hỗ trợ của địa phương là 68,5 tỷ đồng. Đang triển khai xây dựng trụ sở một số cơ quan tư pháp cấp huyện: Chi cục Thi hành án dân sự huyện Phú Tân và Ngọc Hiển. Trang thiết bị, phương tiện, điều kiện làm việc các cơ quan tư pháp cơ bản đáp ứng yêu cầu theo chủ trương “Ưu tiên trang bị phương tiện phục vụ công tác điều tra, đấu tranh phòng, chống tội phạm, công tác xét xử, công tác giám định tư pháp”.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt đồng tư pháp, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin của các cơ quan tư pháp từng bước đáp ứng yêu cầu công việc. Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh thành lập Phòng Công nghệ thông tin, xây dựng Kế hoạch nâng cao chỉ số ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành kiểm sát nhân dân tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015- 2020; đang quản lý, khai thác và sử dụng 11 phần mền phục vụ cho công tác chuyên môn nghiệp vụ và hoạt động quản lý, chỉ đạo điều hành; tổ chức hội nghị trực tuyến đến các Viện kiểm sát cấp huyện, trong đó có 04 phiên tòa trực tuyến. Tòa án nhân dân hai cấp đã đưa vào sử dụng hệ thống phần mềm quản lý nghiệp vụ, việc phân công Thẩm phán giải quyết án được thực hiện ngẫu nhiên, khách quan và từng bước triển khai đến người dân trong việc tra cứu thông tin, quá trình giải quyết vụ án, nhận hồ sơ qua mạng và tạo những tiện ích để thông báo đến người tham gia tố tụng về quá trình thụ lý, giải quyết vụ án. Hệ thống truyền hình trực tuyến của Tòa án nhân dân tối cao được sử dụng trong công tác tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm, hội họp, trao đổi nghiệp vụ, tập huấn trực tiếp nhằm tiết kiệm chi phí và thời gian đi lại của cán bộ, công chức. Tòa án nhân dân tỉnh đã hoàn thành việc đặt camera nối mạng truyền hình ảnh, âm thanh về diễn biến phiên tòa từ phòng xét xử đến phòng làm việc của Chánh án, thuận lợi cho việc giám sát quá trình xét xử. Cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh, cấp huyện đã được trang bị phần mềm quản lý cán bộ, công chức, phần mềm thụ lý, ra quyết định thi hành án vào hoạt động chuyên môn của đơn vị. Cơ quan chức năng của tỉnh đang xem xét việc hỗ trợ kinh phí để triển khai kết nối mạng trực tuyến các phiên tòa đến Thường trực Tỉnh ủy (qua Ban Nội chính Tỉnh ủy) và Hội đồng nhân dân tỉnh (qua Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh). Các cơ quan tư pháp đã xây dựng Trang thông tin điện tử đăng tải thông tin về hoạt động của đơn vị, thủ tục hành chính tư pháp, tuyên truyền pháp luật, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin, hoạt động của các cơ quan tư pháp.

Sự lãnh đạo của Đảng đối với các cơ quan tư pháp và hoạt động tư pháp được tăng cường. Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp. Định kỳ hằng năm, Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo kiểm tra luân phiên về vai trò, trách nhiệm của tập thể cấp ủy, ban cán sự đảng và cán bộ lãnh đạo các cơ quan tư pháp; trong đó, tập trung kiểm tra việc lãnh đạo tổ chức quán triệt, thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng, vai trò lãnh đạo công tác thực thi pháp luật và lãnh đạo công tác tổ chức, cán bộ. Sau Đại hội đảng bộ huyện, thành phố và Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, các chức danh chánh án Tòa án nhân dân và viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân hai cấp đa số là cấp ủy viên. Tập thể Thường trực Tỉnh ủy lãnh đạo chặt chẽ, toàn diện, đúng quy định của pháp luật trong công tác điều tra, xử lý án, bảo vệ chính trị nội bộ theo quy định của Đảng. Định kỳ hằng quý, Thường trực Tỉnh ủy chủ trì họp các cơ quan tư pháp, đồng thời giao Ban Nội chính Tỉnh ủy định kỳ hằng tháng họp các cơ quan tư pháp để kịp thời chỉ đạo tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động quan tư pháp, cải cách tư pháp, điều tra, xử lý các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng giao Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo xử lý.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác cải cách tư pháp thời gian qua vẫn còn một số hạn chế. Việc xã hội hóa hoạt động giám định tư pháp chưa thực hiện được; một số lĩnh vực giám định chưa đáp ứng yêu cầu hoạt động tố tụng. Quản lý nhà nước đối với thừa phát lại còn lúng túng. Tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ của một số ít cán bộ có chức danh tư pháp chưa cao, có tiêu cực, bị xử lý kỷ luật, xử lý về hình sự (Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân, Chấp hành viên cơ quan thi hành án dân sự). Trụ sở một số cơ quan tư pháp xuống cấp, chậm được đầu tư xây dựng, sửa chữa; chi cục thi hành án dân sự một số huyện chưa có kho vật chứng (Đầm Dơi, Cái Nước, Phú Tân, Năm Căn, Ngọc Hiển, Thới Bình)…

Thưc hiện Quy định số 04-QĐi/TW, ngày 25-7-2018 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc tỉnh ủy, thành ủy, ngày 30-11-2018, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 686-QĐ/TU về việc kiện toàn Ban Chỉ đạo cải CCTP tỉnh (BCĐ); Ban Nội chính Tỉnh ủy là cơ quan Thường trực BCĐ. BCĐ có 10 thành viên (kiêm nhiệm), do đồng chí Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy làm Trưởng Ban, đồng chí Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy làm Phó trưởng Ban Thường trực, đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh làm Phó trưởng Ban; các thành viên là thủ trưởng các cơ quan tư pháp tỉnh, Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh và Văn phòng Tỉnh ủy.

Năm 2019, BCĐ tiến hành kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ CCTP tại một số cơ quan, đơn vị và địa phương. Đồng thời, chuẩn bị các điều kiện, đến năm 2020 tiến hành tổng kết việc thực hiện “Chiến lược Cải cách tư pháp” theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo CCTP Trung ương.

                         Phạm Anh Tuấn, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh.